Tekst pochodzi ze strony: http://wiescgminna.chmielnik.pl

Wie┼Ť─ç Gmina Chmielnik

 Wie┼Ť─ç Gminna 1/2008

Wkr├│tce na dobre zawita wiosna. Tradycj─ů zwi─ůzana z t─ů por─ů roku jest topienie Marzanny, dawniej zwan─ů topieniem ba┼éwana. Niegdy┼Ť zwyczaj ten obchodzony by┼é w Bia┼é─ů Niedziel─Ö, czyli pierwsz─ů niedziel─Ö po Wielkanocy. W wieku XX ten symboliczny spos├│b ┼╝egnania zimy obchodzono w pierwszy dzie┼ä wiosny 21 marca. Marzanna by┼éa to kuk┼éa zrobiona ze s┼éomy i odziana w stare ubrania. Niesiona przez ca┼é─ů wie┼Ť do pobliskiego strumienia lub jeziorka, w┼Ťr├│d krzyk├│w rado┼Ťci i ┼Ťpiew├│w wrzucana do wody. Zwyczaj ten ma bardzo stary, jeszcze poga┼äski rodow├│d, zwi─ůzany ze s┼éowia┼äskimi kultami przyrody. Zim─Ö w postaci ba┼éwana (Marzanny) niszczono publicznie, by odt─ůd niepodzielnie ju┼╝ zapanowa┼éa wiosna.
Od wiek├│w symbolem nadchodz─ůcej wiosny by┼éy ┼Üwi─Öta Wielkanocne. Pierwszymi jej zwiastunami s─ů m.in. bazie wierzbowe, kt├│re s┼éu┼╝y┼éy ludziom jako element dekoracji palm wielkanocnych. Palmy wykonywano z p─Öd├│w leszczyny lub wierzby, ja┼éowca, z wiech trzciny wodnej, bazi oraz papierowych kwiat├│w i wst─ů┼╝ek. Palma by┼éa symbolem ┼╝ycia, przedmiotem sprowadzaj─ůcym szcz─Ö┼Ťcie i powodzenie, wierzono, ┼╝e z jej pomoc─ů mo┼╝na odwraca─ç czary i niebezpiecze┼ästwa. Po powrocie z ko┼Ťcio┼éa w Niedziel─Ö Palmow─ů, zwan─ů te┼╝ Kwietn─ů, ludzie zatykali mniejsze palmy za ┼Ťwi─Öte obrazy, przybijali do drzwi lub na szczytach chat, by uchroni─ç dom od niebezpiecze┼ästw m.in. od po┼╝aru. W Wielki Pi─ůtek z palm robiono krzy┼╝yki, kt├│re umieszczano w ziemi na polu, by zapewni─ç dobre, obfite plony. Podczas pierwszego wyp─Ödzania byd┼éa na pastwisko nale┼╝a┼éo je koniecznie pop─Ödzi─ç ┼Ťwi─Öcon─ů palm─ů, zapewniaj─ůc tym samym zwierz─Ötom zdrowie i chroni─ůc je przed kradzie┼╝─ů. W Niedziel─Ö Palmow─ů po wsiach chodzi┼éy tzw. „Pucheroki”. Byli to ch┼éopcy wysmarowani sadz─ů, ubrani w ko┼╝uch wywini─Öty we┼én─ů na wierzch, w papierowej czapce na g┼éowie. W r─Öku trzymali siekierk─Ö b─ůd┼║ kijek, w drugiej koszyk, do kt├│rego za wyg┼éoszon─ů oracj─Ö otrzymywali od gospodarzy datki, najcz─Ö┼Ťciej jajka.
Przez ca┼éy czas trwania Wielkiego Tygodnia w chatach robiono porz─ůdki: bielono ┼Ťciany, czyszczono izby, sprz─Öty, naczynia. Przygotowywano r├│wnie┼╝ potrawy, kt├│re w Wielk─ů Sobot─Ö ┼Ťwi─Öcono. W─Ödzono wi─Öc szynk─Ö i kie┼ébas─Ö, pieczono chleby, robiono mas┼éo i sery.
W Wielki Czwartek milk┼éy dzwony ko┼Ťcielne, a wtedy ch┼éopcy zast─Öpowali je drewnianymi ko┼éatkami, z kt├│rymi rano, w po┼éudnie i wiecz├│r obchodzili ko┼Ťci├│┼é t┼éuk─ůc si─Ö nimi przera┼║liwie.
Z nastaniem Wielkiego Pi─ůtku, jeszcze przed wschodem s┼éo┼äca, ludzie pod─ů┼╝ali do strumieni gdzie obmywali si─Ö w wodzie. Panowa┼éo przekonanie, ┼╝e kto pierwszy dotrze do rzeki ten przez ca┼éy rok nie b─Ödzie mia┼é wrzod├│w. K─ůpiel taka mia┼éa zapewni─ç zdrowie i urod─Ö, a tak┼╝e oczy┼Ťci─ç z wszelkich trosk i zmartwie┼ä. W tym dniu powszechnym zwyczajem by┼éo rozpalanie ognisk w sadzie. Starano si─Ö tak usytuowa─ç ognisko, by dym okadza┼é drzewa, co mia┼éo je chroni─ç przed szkodnikami i uczyni─ç owocnymi.
W Wielk─ů Sobot─Ö uczestniczy si─Ö w ceremonii ┼Ťwi─Öcenia ognia i wody, kt├│re wed┼éug wierze┼ä obchodzono na pami─ůtk─Ö umywania r─ůk przez Pi┼éata i ogrzewania si─Ö przy ognisku Aposto┼é├│w. Ludzie zabieraj─ů ze sob─ů po┼Ťwiecon─ů wod─Ö, by pokropi─ç ni─ů mieszkanie i nape┼éni─ç kropielniczki, reszt─Ö za┼Ť przechowywano na inne okazje np. kropienie ziarna przed siewem, ziemniak├│w przed sadzeniem itp. 
Najwa┼╝niejszym momentem w Wielk─ů Sobot─Ö by┼éo ┼Ťwi─Öcenie pokarm├│w. Niegdy┼Ť przynoszono do po┼Ťwi─Öcenia tak─ů ilo┼Ť─ç pokarm├│w jak─ů rzeczywi┼Ťcie zjadano podczas ┼Ťwi─ůt. W wielkich koszach wiklinowych znale┼║─ç mo┼╝na by┼éo okr─ůg┼éy bochen chleba, ca┼é─ů szynk─Ö, jaja, wianek kie┼ébasy, garnuszek mas┼éa, s├│l, chrzan, pieprz i ocet. Na sam─ů g├│r─Ö k┼éadziono baranka z cukru lub gipsu. Ka┼╝da z tych potraw mia┼éa swoje znaczenie symboliczne. Szynka symbolizowa┼éa Chrystusa ukrzy┼╝owanego, kie┼ébasa - powrozy, kt├│rymi by┼é sp─Ötany, ocet i pieprz - nap├│j, jakim Go napojono, pieczywo-chleb jaki Jezus rozda┼é Aposto┼éom w trakcie ostatniej wieczerzy. Jaja by┼éy bia┼ée lub barwione za pomoc─ů barwnik├│w naturalnych (┼éupiny cebuli lub m┼éode ┼╝yto) na kolor br─ůzowy i zielony. Koszyki przystrajano ga┼é─ůzkami bukszpanu i mirtu. Po powrocie z ko┼Ťcio┼éa pokarm zamykano w komorze i nie wolno by┼éo z niego niczego uszczkn─ů─ç przed rezurekcj─ů. W niekt├│rych miejscowo┼Ťciach w tym dniu kobiety rozbija┼éy gliniane „kwasoki” na ┼╝ur, na znak zako┼äczenia d┼éugiego postu.
Wielk─ů Niedziel─Ö rozpoczynano uroczyst─ů Msz─ů rezurekcyjn─ů. Po powrocie gospodyni rozdziela┼éa pokarm ┼Ťwi─Öcony poprzedniego dnia. Pierwsze spo┼╝ywano chrzan i pieprz „aby wypali─ç z┼éo”, nast─Öpnie po dwa jajka, chleb z szynk─ů i kie┼ébas─ů, pito do tego kaw─Ö z cykorii z mlekiem. Resztki z po┼Ťwieconych pokarm├│w nie mog┼éy si─Ö poniewiera─ç, dlatego palono, zakopywano, b─ůd┼║ dawano zwierz─Ötom gospodarskim. Ten dzie┼ä sp─Ödzano w domach, nie wskazane by┼éy odwiedziny. Nie wolno te┼╝ by┼éo wykonywa─ç jakiejkolwiek pracy gospodarskiej.
Poniedzia┼éek Wielkanocny, zwany tez „┼Ümigusem” by┼é dniem, w kt├│rym od rana polewano si─Ö wod─ů. Goniono si─Ö z wiadrami, konewkami, garnkami, staraj─ůc si─Ö, by nie da─ç si─Ö zaskoczy─ç innym. Najbardziej „nara┼╝one” by┼éy dziewcz─Öta, cho─ç oblanie wod─ů by┼éo dla nich wyr├│┼╝nieniem, oznacza┼éo bowiem powodzenie u ch┼éopc├│w. Dziewcz─Öta polewano, by szybko powychodzi┼éy za m─ů┼╝, kobiety dojrza┼ée, aby im si─Ö dobrze krowy doi┼éy. W tym dniu chodzili po wsi ch┼éopcy z ma┼éym w├│zkiem na dw├│ch k├│┼ékach, tzw. Traczykiem lub ogr├│dkiem, kt├│ry przybrany by┼é zieleni─ů. Na nim sta┼éa figura Chrystusa Zmartwychwsta┼éego b─ůd┼║ baranek wielkanocny. Odwiedzaj─ůc gospodarzy, wyg┼éaszali wierszyki i prosili o podarunek.
Tak rozpoczynał się kolejny rok pracy, wytyczany przez pory roku.

(źródło - Internet)