Tekst pochodzi ze strony: http://wiescgminna.chmielnik.pl

Wie┼Ť─ç Gmina Chmielnik

 Wie┼Ť─ç Gminna 4/2008

 

Z okazji ┼Ťwi─ůt Bo┼╝ego Narodzenia

┼╝yczymy Wam Drodzy Czytelnicy, aby ta ┼Üwi─Öta Noc zaja┼Ťnia┼éa
blaskiem prawdziwej ┼Ťwi─Öto┼Ťci Jezusa i aby opromienia┼éa
ona Wasze ┼╝ycie codzienne.

Dzielmy si─Ö nawzajem chlebem, mi┼éo┼Ťci─ů i ┼╝yczliwo┼Ťci─ů.

Niech B├│g obdarzy nas pokojem, zdrowiem i zadowoleniem.

W Nowym Roku ┼╝yczymy Wam mniej trosk,

wi─Öcej szcz─Ö┼Ťcia i nieustannej Opatrzno┼Ťci Bo┼╝ej.


Kierownik i Pracownicy Gminnej Biblioteki Publicznej w Chmielniku

 


Bo┼╝e Narodzenie 


Cz─Östo narzekamy, ┼╝e obecne ┼Ťwi─Ötowanie nie umywa si─Ö do tego sprzed lat. Powiadamy, ┼╝e chocia┼╝ kiedy┼Ť panowa┼é niedostatek, zakup towar├│w nastr─Öcza┼é liczne trudno┼Ťci, a prezenty pod choink─Ö bywa┼éy znacznie skromniejsze, to klimat tamtych ┼Ťwi─ůt by┼é niepowtarzalny. Czy owa nostalgia jest tylko przejawem fenomenu idealizowania czas├│w w┼éasnego dzieci┼ästwa i m┼éodo┼Ťci, czy faktycznie zatracili┼Ťmy nieco obecnie zdolno┼Ť─ç budowania takiego nastroju ┼Ťwi─ůtecznego, jaki potrafili wytworzy─ç nasi przodkowie?

Wigilia mia┼éa zwiastowa─ç pomy┼Ťlno┼Ť─ç albo jej brak w nadchodz─ůcym roku, tote┼╝ przys┼éowia ludowe doradza┼éy roztropne prze┼╝ycie tego dnia. Wszyscy podrywali si─Ö ju┼╝ o ┼Ťwicie ze swych pos┼éa┼ä, pami─Ötaj─ůc, ┼╝e: „kto w Wilij─Ö ospa┼éy, taki te┼╝ przez rok ca┼éy". Ca┼éy dzie┼ä, a┼╝ do wieczerzy, unikano wszelakich k┼é├│tni, zabiegaj─ůc o pozytywne zwiastuny niedalekiej przysz┼éo┼Ťci, np. my┼Ťliwy pr├│bowa┼é upolowa─ç zwierzyn─Ö, a w─Ödkarz -z┼éowi─ç ryb─Ö.

Gospodarz przygotowywa┼é do wieczerzy g┼é├│wn─ů izb─Ö chaty, ustawiaj─ůc w jej k─ůtach snopy pszenicy, ┼╝yta, owsa i j─Öczmienia. Zanim na prze┼éomie XVIII i XIX w. przyj─ů┼é si─Ö w Polsce, przeniesiony z po┼éudniowych Niemiec, zwyczaj zdobienia drzewka, zawiesza┼é u powa┼éy „sad" - chojaczek so┼Ťniny, przystrojony ┼Ťwieczkami orzechami, jab┼ékami i pierniczkami albo „pod┼éa┼║niczk─Ö" - ma┼é─ů jode┼ék─Ö, wierzcho┼ékiem ku pod┼éodze, ewentualnie „┼Ťwiat" - r├│┼╝nobarwne op┼éatki, z ga┼é─ůzk─ů so┼Ťniny, kolorowymi stoczkami i jab┼éuszkami. Po przystrojeniu izby pozostawa┼éo mu roz┼Ťcie┼éa─ç siano na pod┼éodze i na stole; sianem obwi─ůzywa┼é r├│wnie┼╝ drzewa w sadach.

Za to gospodynie krz─ůta┼éy si─Ö po kuchni, przygotowuj─ůc potrawy na wieczerz─Ö, kt├│r─ů nazywano postnikiem. Po┼Ťr├│d zup dominowa┼éy: ┼╝ur, barszcz, grzybowa, migda┼éowa albo rybna. Najwa┼╝niejsze by┼éo danie rybne: ┼Ťled┼║, karp, sandacz albo szczupak, bo ryba to przecie┼╝ symbol samego Chrystusa. By┼éy jeszcze kapusta z grzybami albo grochem i, oczywi┼Ťcie, s┼éodkie rarytasy: kluski z makiem, makie┼éki, kasza jaglana ze ┼Ťliwkami albo kutia, czyli pszenica lub p─Öczak z miodem i makiem. Spo┼Ťr├│d wypiek├│w, kt├│re pojawia┼éy si─Ö na wigilijnym stole, najwa┼╝niejsza by┼éa strucla, czyli s┼éodka bu┼éka dro┼╝d┼╝owa, przybrana plecionk─ů i posypana czarnuszk─ů. Musia┼éa by─ç du┼╝a, skoro mia┼éa – i to a┼╝ do Trzech Kr├│li - zast─Öpowa─ç chleb.

Kiedy na niebie pojawia┼éa si─Ö pierwsza gwiazda, wszyscy ┼éamali si─Ö op┼éatkiem, sk┼éadaj─ůc sobie ┼╝yczenia. Bia┼éym op┼éatkiem gospodarz prze┼éamywa┼é si─Ö z domownikami, tymi z rutk─ů cz─Östowa┼é byd┼éo, natomiast ┼╝├│┼étymi i czerwonymi piecz─Ötowano listy. Kolorowe op┼éatki zdobi┼éy tak┼╝e drzwi wej┼Ťciowe do chaty, przypominaj─ůc, ┼╝e Zbawiciel narodzi┼é si─Ö w Betlejem, czyli „domu chleba". W zamo┼╝nych domach pojawia┼éy si─Ö czasem op┼éatki nasycone miodem, symbolizuj─ůce dobrobyt.

Do sto┼éu zasiadano pod┼éug wieku, aby w takiej kolejno┼Ťci wita─ç si─Ö ze ┼Ťmierci─ů. Gospodarz intonowa┼é kol─Öd─Ö „W┼Ťr├│d nocnej ciszy", po kt├│rej zabierano si─Ö do jedzenia, staraj─ůc si─Ö nie odk┼éada─ç ani na chwil─Ö ┼éy┼╝ki, aby nie zemrze─ç przed kolejn─ů Wigili─ů. Podczas uczty podrzucano w g├│r─Ö ziarna grochu, aby r├│s┼é wysoko. Po wieczerzy ┼Ťpiewano kol─Ödy, wspominano minione Wigilie i ┼éupano orzechy. Zabawiano si─Ö tak┼╝e rozmaitymi wr├│┼╝bami, najcz─Ö┼Ťciej matrymonialnymi. Kto wyci─ůgn─ů┼é spod obrusa zielone ┼║d┼║b┼éo, m├│g┼é, ju┼╝ w karnawale, ┼Ťlubowa─ç wybrance serca. Spod obrusa wyjmowano nie tylko ┼║d┼║b┼éa, ale i kartki z dowcipnymi przepowiedniami albo ukryte tam wcze┼Ťniej drobne przedmioty. Bacznie spogl─ůdano w niebo, bo z „dwunastnicy" – dni pomi─Ödzy Bo┼╝ym Narodzeniem a Trzema Kr├│lami – przepowiadano pogod─Ö. Kolejnym dniom przypisywano nast─Öpuj─ůce po sobie miesi─ůce. Kiedy nadchodzi┼éa pora Pasterki, gospodarze zaprz─Ögali furmanki i p─Ödzili, aby zd─ů┼╝y─ç do ko┼Ťcio┼éa przed s─ůsiadami i zapewni─ç sobie najwi─Öksze urodzaje...

Czy narzekania, ┼╝e dzisiejsze ┼Ťwi─Öta to ju┼╝ nie to co kiedy┼Ť, nie s─ů konsekwencj─ů zbytniego zapatrzenia si─Ö w przesz┼éo┼Ť─ç? C├│┼╝, tacy ju┼╝ jeste┼Ťmy, ┼╝e wolimy wspomina─ç albo marzy─ç o tym, co dopiero b─Ödzie, a najtrudniej przychodzi nam cieszy─ç si─Ö tym, co w┼éa┼Ťnie trwa.

Nawet w┼Ťr├│d potraw wigilijnych najwi─Ökszy zachwyt kulinarny budz─ů zazwyczaj wszystkie te, kt├│rych smak i aromat przypomina nam czasy dzieci┼ästwa. Kiedy ju┼╝ wkraczamy w doros┼ée ┼╝ycie i zak┼éadamy w┼éasne rodziny, staramy si─Ö, cho─çby tylko raz w roku, przywr├│ci─ç co┼Ť ze ┼Ťwiata, kt├│ry ju┼╝ przemin─ů┼é. W┼éa┼Ťnie dlatego w zakresie potraw podawanych na ┼Ťwi─ůteczny st├│┼é wi─Ökszo┼Ť─ç z nas jest usposobiona niezwykle konserwatywnie. Niekiedy zdarza si─Ö nam uczestniczy─ç w dyskusjach, jaka zupa koniecznie powinna pojawi─ç si─Ö na wigilijnym stole: rybna, grzybowa czy barszcz, albo czy makie┼éki powinno si─Ö podawa─ç z bu┼ék─ů czy z ┼éazankami. Czy to, naprawd─Ö, takie wa┼╝ne?

I tak ju┼╝ jest: jedni zapewniaj─ů, ┼╝e ┼Ťwi─Öta bez ┼Ťniegu pozbawione s─ů uroku, drudzy powiadaj─ů, ┼╝e liczy si─Ö tylko ┼╝ywa choinka, inni musz─ů mie─ç w domu cho─ç ga┼é─ůzk─Ö jemio┼éy, jeszcze inni przed Wigili─ů wyje┼╝d┼╝aj─ů specjalnie na wie┼Ť po wi─ůzk─Ö siana, kt├│re w┼éo┼╝─ů pod obrus. Czy s─ů to tylko przejawy dba┼éo┼Ťci o poszanowanie tradycji, czy mo┼╝e zbytnie przywi─ůzanie do drugorz─Ödnych szczeg├│┼é├│w?

Wiadomo przecie┼╝, ┼╝e ca┼éa otoczka ┼Ťwi─ůt by┼éaby niewiele warta, gdyby Pan Jezus si─Ö nie narodzi┼é. Co, oczywi┼Ťcie, nie oznacza bagatelizowania przed┼Ťwi─ůtecznej krz─ůtaniny i towarzysz─ůcych jej - odtwarzanych ka┼╝dego roku - rytua┼é├│w. Je┼Ťli tylko potrafimy nie zatrzymywa─ç si─Ö wy┼é─ůcznie na nich, dopomog─ů nam one w pe┼éniejszym prze┼╝yciu ┼Ťwi─ůt. Wa┼╝ny jest i obrus, bia┼éy jak ┼Ťnieg i biel op┼éatka - bo ten kolor jest liturgicznym symbolem ┼Ťwiat┼éa, czysto┼Ťci oraz chwa┼éy - i ziele┼ä ┼Ťwi─ůtecznego drzewka, jako symbol nadziei oraz reminiscencja rajskiego ogrodu, a tak┼╝e wszystkie inne, u┼Ťwi─Öcone tradycj─ů, szczeg├│┼éy.

Dla rodziny swoistym wyzwaniem jest w┼é─ůczenie do przed┼Ťwi─ůtecznych prac dzieci, aby mia┼éy szans─Ö rosn─ů─ç ze ┼Ťwiadomo┼Ťci─ů, ┼╝e rodzice r├│wnie┼╝ pragn─ů dobrze prze┼╝y─ç ┼Ťwi─Öta i troch─Ö odpocz─ů─ç. Niechaj wi─Öc robi─ů porz─ůdki w swoim pokoju, biegaj─ů po sprawunki czy wynosz─ů ┼Ťmieci. Mog─ů tak┼╝e wyczy┼Ťci─ç wszystkim domownikom buty, poustawia─ç krzes┼éa przy stole, przygotowa─ç Pismo ┼Üwi─Öte i zaznaczy─ç stron─Ö, z kt├│rej przed wieczerz─ů przeczytamy fragment Ewangelii. I niechaj przygotuj─ů ┼Ťpiewniki z tekstami kol─Öd - albo ksi─ů┼╝eczki do nabo┼╝e┼ästwa z kol─Ödami - oraz znajd─ů ksi─ů┼╝k─Ö albo artyku┼é w czasopi┼Ťmie, z opisem dawnych obyczaj├│w wigilijnych. Po wieczerzy mog─ů g┼éo┼Ťno przeczyta─ç ca┼éej rodzinie, w jaki spos├│b nasi przodkowie ┼Ťwi─Ötowali Bo┼╝e Narodzenie.

A my nie ┼╝a┼éujmy garde┼é; zamiast s┼éucha─ç p┼éyt i ogl─ůda─ç program telewizyjny, urz─ůd┼║my rodzinne kol─Ödowanie. Mo┼╝e przed Pasterk─ů warto znale┼║─ç czas zar├│wno na wspomnienie tych, kt├│rzy ju┼╝ odeszli, jak i na opowie┼Ť─ç o Wigiliach sprzed lat czy chwil─Ö interesuj─ůcej zabawy? Chocia┼╝ nie b─Ödziemy, jak nasi przodkowie, ciska─ç kuti─ů o powa┼é─Ö, to mo┼╝emy zabawi─ç si─Ö np. w odgadywanie zagadek, albo przys┼é├│w ludowych, pokazywanych gestami przez jednego z domownik├│w; trzeba si─Ö tylko wcze┼Ťniej przygotowa─ç. Podobnie podczas ┼Ťwi─ůtecznych spotka┼ä z dalsz─ů rodzin─ů: biesiadujmy, wspominajmy i bawmy si─Ö. I, rzecz jasna; ┼Ťpiewajmy wsp├│lnie kol─Ödy, bo kto ┼Ťpiewa, ten po dwakro─ç si─Ö modli!

Za chwil─Ö zasi─ůdziemy do sto┼éu i prze┼éamiemy si─Ö op┼éatkiem - wigilijnym chlebem mi┼éo┼Ťci i pojednania – ┼╝ycz─ůc sobie nawzajem i ca┼éemu ┼Ťwiatu Mi┼éo┼Ťci, Pokoju i Pojednania, kt├│re przynios┼éo na Ziemi─Ö Dzieci─ůtko narodzone w dalekim Betlejem. Przywdziewaj─ůc ┼Ťwi─ůteczne ubrania, zr├│bmy mocne postanowienie, ┼╝e b─Ödziemy przez ten wiecz├│r i ca┼ée ┼Ťwi─Öta dobrzy dla wszystkich i u┼Ťmiechni─Öci. Zapukajmy do drzwi samotnego s─ůsiada, aby z┼éo┼╝y─ç mu ┼╝yczenia; mo┼╝e zaprosimy go do wigilijnego sto┼éu i wreszcie ten pusty talerz na co┼Ť si─Ö przyda? Przypomnijmy sobie, czy nie jeste┼Ťmy sk┼é├│ceni z kim┼Ť, komu mo┼╝emy poda─ç r─Ök─Ö do zgody, nawet je┼Ťli nam zawini┼é. B─ůd┼║my lud┼║mi dobrej woli, ju┼╝ czas – B├│g si─Ö rodzi!


(źródło: Internet)