Tekst pochodzi ze strony: http://wiescgminna.chmielnik.pl

Wie┼Ť─ç Gmina Chmielnik

 Wie┼Ť─ç Gminna 1/2009

Tajemnice wielkanocnego koszyka 


Pocz─ůtki b┼éogos┼éawie┼ästwa pokarm├│w, zwane powszechnie ┼Ťwi─Öconk─ů lub ┼Ťwi─Öconym si─Ögaj─ů VIII wieku, w Polsce za┼Ť pierwsze jego praktyki odnotowano w XIV stuleciu. Najpierw ┼Ťwi─Öcono tylko chlebow─ů figurk─Ö o postaci baranka. Potem dodawano kolejno ser, mas┼éo, ryby, olej, pokarmy mi─Ösne, ciasto i wino. Na ko┼äcu ┼Ťwi─Öcony kosz zosta┼é uzupe┼éniony jajkiem i pozosta┼éymi pokarmami, kt├│re obecnie wesz┼éy do kanonu ┼Ťwi─Öconki.

Dzisiaj w koszykach niesionych do po┼Ťwi─Öcenia znale┼║─ç mo┼╝na niemal wszystko, byle by┼éo du┼╝o i kolorowo. Podobno zdarzaj─ů si─Ö nawet hamburgery od Mc Donalda. Jednak  ┼Ťwi─Öconka to nie promocyjna paczka z pe┼énym asortymentem.

Warto pami─Öta─ç, ┼╝e dob├│r potraw w koszyku nigdy nie by┼é przypadkowy. Od wiek├│w ka┼╝dy Bo┼╝y dar  symbolizowa┼é co innego.  Zestaw tych dar├│w si─Ö zmienia┼é, ograniczano ich ilo┼Ť─ç, a┼╝ pozosta┼éo tylko sze┼Ť─ç, by ostatecznie powi─Ökszy─ç do siedmiu. Ten zestaw obowi─ůzuje do dzi┼Ť. Potraw w koszyku mo┼╝e by─ç wi─Öcej, ale tych siedem powinno si─Ö w nim znale┼║─ç przede wszystkim. Symbolizuj─ů bowiem tre┼Ť─ç chrze┼Ťcija┼ästwa.

Baranek - najbardziej znamienny symbol ┼Üwi─ůt Wielkanocnych – uosabia zwyci─Östwo Chrystusa, kt├│ry jak ofiarny baranek odda┼é swoje ┼╝ycie za ludzi, by nast─Öpnie zmartwychwsta─ç i odnie┼Ť─ç zwyci─Östwo nad grzechem, z┼éem i ┼Ťmierci─ů. Najcz─Ö┼Ťciej baranek wyst─Öpuje z chor─ůgiewk─ů, podobnie jak sylwetka Zmartwychwsta┼éego Chrystusa ze sztandarem, symbolem zwyci─Östwa i tryumfu.

Chleb we wszystkich kulturach ludzko┼Ťci by┼é i jest pokarmem podstawowym, niezb─Ödnym do ┼╝ycia. Gwarantowa┼é dobrobyt i pomy┼Ťlno┼Ť─ç. W┼Ťr├│d chrze┼Ťcijan zawsze by┼é symbolem nad symbolami - przedstawia bowiem Cia┼éo Chrystusa. Je┼╝eli pieczono wiele odmian chleba, do kosza k┼éadziono po du┼╝ej kromce ka┼╝dego z nich.

Jajko jest dowodem odradzaj─ůcego si─Ö ┼╝ycia, symbolem zwyci─Östwa nad ┼Ťmierci─ů.

S├│l to minera┼é ┼╝yciodajny. Bez soli nie ma ┼╝ycia. To tak┼╝e oczyszczenie. St─ůd twierdzenie o „soli ziemi”, jak to w Kazaniu na G├│rze powiedzia┼é Chrystus o swoich uczniach.

W─Ödlina zapewnia zdrowie i p┼éodno┼Ť─ç,  a tak┼╝e dostatek, bo przecie┼╝ nie ka┼╝dy m├│g┼é sobie pozwoli─ç na ten szczeg├│lny pokarm. Kiedy┼Ť by┼é to cho─çby plaster szyneczki, a od XIX wieku s┼éynna polska kie┼ébasa.

Ser jest symbolem zawartej przyja┼║ni mi─Ödzy cz┼éowiekiem a si┼éami przyrody, a przede wszystkim stanowi gwarancj─Ö rozwoju stada zwierz─ůt domowych. Ser jest bowiem produktem mlecznym pochodz─ůcym od kr├│w, owiec i k├│z.

Chrzan zawsze by┼é starym ludowym znamieniem wszelkiej si┼éy i fizycznej krzepy. Wsp├│┼édzia┼éaj─ůc z innymi potrawami zapewnia┼é ich skuteczno┼Ť─ç.

Ciasto do koszyka ze ┼Ťwi─Öconk─ů wesz┼éo ostatnie, jako symbol umiej─Ötno┼Ťci i doskona┼éo┼Ťci - zapewne g┼é├│wnie jako popis domowych gospody┼ä. Ciasto reprezentowane by┼éo g┼é├│wnie przez wielkanocne baby, a jej nieudany wypiek by┼é wielk─ů kompromitacj─ů. Poza tym winien to by─ç zawsze wypiek w┼éasny, domowy, a nie kupiony w ciastkarni. Wystarczy zwyk┼éa domowa dro┼╝d┼╝├│wka.

Taka to była tradycja siedmiu błogosławionych darów, znana w Polsce wszędzie od wielu lat.

Koszyk winien by─ç z wikliny, s┼éomy lub sosnowych ┼éub├│w. Wy┼Ťcielony serwet─ů, ozdobiony biel─ů koronek i zieleni─ů bukszpanu lub ga┼é─ůzek bor├│wki, by┼é wyrazem wielkiej rado┼Ťci. T─ů rado┼Ťci─ů trzeba si─Ö podzieli─ç podczas wielkanocnego ┼Ťniadania. I to w znaczeniu symbolicznym,  jak te┼╝ dos┼éownym.

 

Na podst. ksi─ů┼╝ki Romana Landowskiego
„Dawnych obyczaj├│w rok ca┼éy. Mi─Ödzy wiar─ů, tradycj─ů i obrz─Ödem”
oprac. A.L.-Ś.