Tekst pochodzi ze strony: http://wiescgminna.chmielnik.pl

Wie┼Ť─ç Gmina Chmielnik

 Wie┼Ť─ç Gminna 4/2009



Tradycje i zwyczaje 


Bo┼╝e Narodzenie to najweselsze i najbardziej zaskakuj─ůce ┼Ťwi─Öta. Wszyscy ceni─ů sobie ich specyficzny klimat, kt├│ry roztacza si─Ö wiele dni przed i po 25 grudnia. I chocia┼╝ w poszczeg├│lnych krajach tradycje i zwyczaje r├│┼╝ni─ů si─Ö mi─Ödzy sob─ů, to wsz─Ödzie to ┼Ťwi─Öto obchodzone jest uroczy┼Ťcie. Oto kilka przyk┼éad├│w.

Austria

Tutaj w Wigili─Ö spo┼╝ywaj─ů karpia albo kaczk─Ö, jakie┼Ť proste ciasto, pieczone kasztany, migda┼éy, pierniki, wino z korzeniami. W niekt├│rych miastach na rynku ┼Ťpiewa si─Ö wsp├│lnie kol─Ödy. Jedna z najpi─Ökniejszych kol─Öd ┼Ťwiata ”Cicha noc” powsta┼éa w Austrii, w ma┼éej wiosce Oberndorf ko┼éo Salzburga w grudniu w 1988 roku. S┼éowa napisa┼é ksi─ůdz Joseph Mohr, a muzyk─Ö - organista Franz Xavier Gruber. W Austrii znany jest te┼╝ obyczaj przygotowywania szopki, czyli figurek ┼Üwi─Ötej Rodziny i ma┼éego Jezusa.

Belgia

Wigilia jest okazj─ů do rodzinnych spotka┼ä. Zazwyczaj nie jest postna. Na bo┼╝onarodzeniowym stole w Belgii mog─ů si─Ö znale┼║─ç zar├│wno ostrygi, homary, jak i indyk oraz baba z kremem mokka. W Wigili─Ö, g┼é├│wnie dzieci, odwiedza ┼Üwi─Öty Miko┼éaj, kt├│ry przed p├│┼énoc─ů zostawia dla nich prezenty pod choink─ů. Belgowie ┼Ťwi─Ötuj─ů dzie┼ä Bo┼╝ego Narodzenia (25 grudnia), natomiast 26 grudnia jest normalnym dniem pracy.

Czechy

W Wigili─Ö Bo┼╝ego Narodzenia - Czesi odwiedzaj─ů cmentarze. Tego dnia groby najbli┼╝szych i przyjaci├│┼é ozdabia si─Ö wie┼äcami, kwiatami, gwiazdami betlejemskimi oraz koszyczkami ze specjalnymi bo┼╝onarodzeniowymi ciasteczkami. W wielu czeskich domach podczas Bo┼╝ego Narodzenia s┼éucha si─Ö kol─Öd, popularne jest r├│wnie┼╝ odwiedzanie szopek bo┼╝onarodzeniowych. Najwa┼╝niejsz─ů potraw─ů wigilijn─ů jest karp podawany z sa┼éatk─ů ziemniaczan─ů. Po kolacji dzieci dostaj─ů prezenty od Jezuska. R├│wnie┼╝ po kolacji wigilijnej zwyczajem jest kol─Ödowanie. Okres Bo┼╝ego Narodzenia ko┼äczy si─Ö ┼Ťwi─Ötem Trzech Kr├│li.

Dania

Obchody ┼Ťwi─ůtecznego Bo┼╝ego Narodzenia w Danii rozpoczynaj─ů si─Ö od adwentowego wie┼äca z czterema ┼Ťwiecami, kt├│re po kolei s─ů zapalane w cztery niedziele poprzedzaj─ůce Wigili─Ö. Kolacja wigilijna sk┼éada si─Ö z pieczonej kaczki lub g─Ösi faszerowanej suszonymi ┼Ťliwkami oraz ry┼╝u z owocami i przyprawami. Do jednej z miseczek z t─ů potraw─ů wk┼éada si─Ö migda┼é, a ten, kto go znajdzie dostaje jeszcze jeden prezent. Najwa┼╝niejszym punktem wigilijnego spotkania jest obdarowywanie prezentami. Po kolacji zapala si─Ö ┼Ťwiate┼éka na choince, kt├│r─ů zdobi─ů liczne ma┼ée chor─ůgiewki, Dannebrog.

Estonia

┼Üwi─Öta Bo┼╝ego Narodzenia w Estonii s─ů niezwykle ciekawe. Wiele rodzin obchodzi ┼Ťwi─Öta dwukrotnie - w obrz─ůdku lutera┼äskim i prawos┼éawnym, obchodzonym dwa tygodnie p├│┼║niej. W dzie┼ä Wigilii Esto┼äczycy udaj─ů si─Ö na msz─Ö. Przed wyj┼Ťciem, zgodnie z tradycj─ů, za┼╝ywaj─ů k─ůpieli w saunie. Po mszy czeka na nich od┼Ťwi─Ötnie nakryty st├│┼é z jedzeniem i ┼Ťwiecami. Na stole stawia si─Ö dodatkowe nakrycie. Na kolacj─Ö wigilijn─ů podawanie s─ů tradycyjne posi┼éki - te same od pokole┼ä.

Finlandia

Czas ┼Ťwi─ůtecznych przygotowa┼ä rozpoczyna si─Ö w tym kraju du┼╝o wcze┼Ťniej ni┼╝ w pozosta┼éych pa┼ästwach UE. W ka┼╝d─ů niedziel─Ö adwentu zapala si─Ö kolejne ┼Ťwieczki. Kiedy ju┼╝ wszystkie zap┼éon─ů, dzieci otrzymuj─ů pierwsze prezenty. ┼Üwi─Öta w Finlandii rozpoczynaj─ů si─Ö 24 grudnia o sz├│stej rano msz─ů ku czci narodzin Chrystusa. W ko┼Ťcio┼éach przy ka┼╝dej ┼éawce p┼éon─ů ┼Ťwieczki.

Francja

┼Üwi─Öta we Francji obchodzone s─ů w gronie rodziny i przyjaci├│┼é tylko 25 grudnia. W Wigili─Ö dzieci zostawiaj─ů swoje buty przy kominku, wierz─ůc, ┼╝e Miko┼éaj wype┼éni je prezentami. Po uroczystej kolacji zostawia si─Ö na dworze p┼éon─ůce ┼Ťwieczki na wypadek, gdyby przechodzi┼éa Matka Boska. We Francji choinka zdobi mieszkanie tylko jeden dzie┼ä. Tradycj─ů jest r├│wnie┼╝ wypiekanie trzynastu chleb├│w symbolizuj─ůcych dwunastu aposto┼é├│w i Jezusa.

Grecja

W Grecji najwa┼╝niejszym ┼Ťwi─ůtecznym dniem jest 25 grudnia. Nie obchodzi si─Ö tu Wigilii, a je┼Ťli ju┼╝, to o bardzo p├│┼║nej porze. Ksi─ůdz chodzi od domu do domu i kropi ┼Ťwi─Öcon─ů wod─ů g┼é├│wnie te miejsca, gdzie mog─ů si─Ö znajdowa─ç kallikantzari (z┼ée duszki). Zamiast choinki stawia si─Ö przystrojony ┼Ťwi─ůtecznie model ┼╝aglowca. Jest to najwa┼╝niejszy symbol bo┼╝onarodzeniowy w tym kraju.

Hiszpania

W ma┼éych miejscowo┼Ťciach zwyczajem jest gromadzenie si─Ö wiernych przy "urnie losu". Ka┼╝dy wrzuca do niej karteczk─Ö ze swoim imieniem, nast─Öpnie losuje si─Ö dwie z nich. Wylosowana para b─Ödzie par─ů najlepszych przyjaci├│┼é w nadchodz─ůcym Nowym Roku. Zwyczajem regionalnym hiszpa┼äskiej Galicji jest rozpalanie ognisk w noc Bo┼╝ego Narodzenia, by b┼é─ůkaj─ůce si─Ö dusze grzesznik├│w nie marz┼éy. Natomiast w Andaluzji Bo┼╝e Narodzenie ma charakter ulicznych zabaw. Wa┼╝niejsza od choinki jest w Hiszpanii szopka. Mimo i┼╝ w Wigili─Ö przygotowuje si─Ö uroczyst─ů kolacj─Ö, to jednak najwa┼╝niejsze znaczenie ma ┼Ťwi─Öto Trzech Kr├│li. To wtedy w┼éa┼Ťnie, dwana┼Ťcie nocy po Bo┼╝ym Narodzeniu, dzieci otrzymuj─ů prezenty, od Trzech Kr├│li. W zamian za podarki dzieci przygotowuj─ů im s┼éodycze i kostki cukru dla wielb┼é─ůd├│w.

Holandia

W Holandii nie ma ani wieczerzy wigilijnej, ani postu, ani prezent├│w pod choink─ů. .┼Üwi─Öta obchodzone s─ů 25 i 26 grudnia. Holendrzy piel─Ögnuj─ů tradycj─Ö pasterki, uroczystej mszy wigilijnej. Nie ma tu jednak specjalnych potraw ┼Ťwi─ůtecznych czy wypiek├│w. Mo┼╝na jednak zauwa┼╝y─ç przed domami choinki bogato ozdobione sznurami lampek i ┼Ťwi─ůtecznie udekorowane okna. W przed┼Ťwi─ůteczne dni Holendrzy pisz─ů i wysy┼éaj─ů kartki z ┼╝yczeniami. Ka┼╝da rodzina z okazji ┼Ťwi─ůt Bo┼╝ego Narodzenia wysy┼éa oko┼éo 30 - 50 kartek, a te, kt├│re dostaje, wywiesza w oknach b─ůd┼║ ustawia na komodach.

Irlandia

┼Üwi─Öta w Irlandii zaczynaj─ů si─Ö ju┼╝ na pocz─ůtku grudnia wysy┼éaniem kartek, zdobieniem sklepowych witryn, dekorowaniem dom├│w girlandami i ┼Ťwiate┼ékami. Nad drzwiami wiesza si─Ö wie┼äce i jemio┼é─Ö. Jedna du┼╝a ┼Ťwieca - Mor na Nollag (wielka bo┼╝onarodzeniowa) - powinna sta─ç w ka┼╝dym oknie. Drzwi w ┼Ťwi─Öta pozostawia si─Ö otwarte - dla niespodziewanych go┼Ťci, przy stole - wolne nakrycie dla trzech os├│b. Przed sam─ů wieczerz─ů wigilijn─ů zamiata si─Ö jeszcze raz pod┼éog─Ö. W Wigili─Ö dzieci zostawiaj─ů skarpetki lub poszewki poduszek, w nadziei, ┼╝e rano znajd─ů w nich prezenty. ┼Üwi─Öta ko┼äcz─ů si─Ö 6 stycznia, w ┼Ťwi─Öto Trzech Kr├│li.

Litwa

Wigilia Bo┼╝ego Narodzenia Ku─Źios na Litwie, podobnie jak w Polsce, jest posi┼ékiem bardzo rodzinnym, powszechnie uwa┼╝anym za najwa┼╝niejszy dzie┼ä w roku. Obowi─ůzuje r├│wnie┼╝ zwyczaj ┼éamania si─Ö op┼éatkiem, kt├│ry jest nieznany w innych regionach Europy. Zjada si─Ö te┼╝ 12 potraw, symbolizuj─ů one 12 miesi─Öcy w roku. Potrawy nie mog─ů zawiera─ç t┼éuszczu, mleka, mas┼éa i mi─Ösa. Zwyczajem jest przygotowywanie s┼éomianych ┼éa┼äcuch├│w na choink─Ö czy dekoracji z papieru (np. gwiazdy, tulipany, lilie) i osadzanie ich na s┼éomianych patyczkach. Na Litwie choinka zdobi mieszkanie tylko w Wigili─Ö i Bo┼╝e Narodzenie. Na wsiach jest obyczaj k┼éadzenia siana pod obrus.

Luksemburg

W Luksemburgu okres ┼Ťwi─ůteczny rozpoczyna si─Ö w pierwsz─ů niedziel─Ö grudnia wielk─ů parad─ů, kt├│ra ko┼äczy si─Ö pod miejskim Ratuszem. Bior─ů w niej udzia┼é Klees`chen (┼Üwi─Öty Miko┼éaj) i Houseker (Czarny Piotru┼Ť), kt├│rzy wszystkim napotkanym dzieciom rozdaj─ů s┼éodycze. W Wigili─Ö Bo┼╝ego Narodzenia, wczesnym wieczorem, rodziny zbieraj─ů si─Ö wok├│┼é choinki na wsp├│lnych rozmowach. O p├│┼énocy wiele rodzin uczestniczy w pasterce. Prezenty pod choink─Ö przynosi Dzieci─ůtko Jezus, a rozpakowuje si─Ö je dopiero w pierwszy dzie┼ä ┼Ťwi─ůt.

Łotwa

┼üotewska tradycja nakazuje przygotowa─ç tr├│jwymiarowe dekoracje ze s┼éomy i trzciny Zgodnie z tradycj─ů nale┼╝y skosztowa─ç dziewi─Öciu potraw, aby nadchodz─ůcy rok by┼é bogaty.

Malta

Ju┼╝ na pocz─ůtku grudnia widoczne s─ů ┼Ťwi─ůteczne dekoracje na malta┼äskich domach mieni─ůce si─Ö r├│┼╝nobarwnymi kolorami. S─ůsiedzi rywalizuj─ů mi─Ödzy sob─ů o najokazalej udekorowany, zazwyczaj ┼Ťwiate┼ékami, dom. Zwyczajem jest ustawianie figurki Jezusa, albo ca┼éej szopki, pasturi, w najwa┼╝niejszej cz─Ö┼Ťci domu i dekorowanie jej ┼Ťwiate┼ékami.

Cech─ů charakterystyczn─ů czasu Bo┼╝ego Narodzenia jest to, ze Malta┼äczycy nie zamykaj─ů si─Ö w domach, wsp├│lnie ┼Ťwi─Ötuj─ů i raduj─ů si─Ö bior─ůc pod uwag─Ö religijne korzenie obyczaj├│w adoptuj─ů je do czas├│w wsp├│┼éczesnych.

Niemcy

Zwyczaj wprowadzenia do dom├│w bo┼╝onarodzeniowego drzewka upowszechni┼é si─Ö w mieszcza┼äskich rodzinach niemieckich w XVIII w., sk─ůd, w wieku XIX przeszed┼é na pozosta┼ée kraje europejskie. W wi─Ökszo┼Ťci niemieckich dom├│w znajdzie si─Ö r├│wnie┼╝ drewniany ┼╝┼éobek- male┼äki model stajenki w jakiej urodzi┼é si─Ö Jezus. Na trzy tygodnie przed ┼Ťwi─Ötami zawiesza si─Ö specjalny kalendarz, w kt├│rym dzieci znajduj─ů czekoladki. Najbardziej uroczystym momentem jest ┼Ťwi─ůteczny obiad, po kt├│rym rozpakowuje si─Ö z┼éo┼╝one pod choink─ů prezenty.

Portugalia

W wigili─Ö Bo┼╝ego Narodzenia ca┼ée rodziny zbieraj─ů si─Ö w domach wok├│┼é choinki i oczekuj─ů nadej┼Ťcia p├│┼énocy, by wybra─ç si─Ö do ko┼Ťcio┼éa na pasterk─Ö. Po sko┼äczonej mszy, wszyscy udaj─ů si─Ö do dom├│w by zasi─ů┼Ť─ç do wigilijnego posi┼éku. Drzewko ustawia si─Ö w wiklinowym koszyku lub w wazonie na ┼Ťrodku sto┼éu. Star─ů tradycj─ů jest zapraszanie dusz zmar┼éych , dla kt├│rych pozostawia si─Ö puste nakrycie przy wigilijnym stole, lub wrzuca si─Ö do kominka okruszki z wigilijnych potraw.

Słowacja

Prawdziwy okres ┼Ťwi─ůteczny rozpoczyna si─Ö dopiero 24 grudnia. Ludzie wierz─ůcy przez ca┼éy ten dzie┼ä zachowuj─ů post, nast─Öpnie sk┼éadaj─ů sobie ┼╝yczenia i obdarowuj─ů si─Ö prezentami. W prawie ka┼╝dym domu stoi choinka, wok├│┼é kt├│rej gromadz─ů si─Ö domownicy zasiadaj─ůcy do wsp├│lnej kolacji, gdy na niebie uka┼╝e si─Ö pierwsza gwiazdka. Wieczerza wigilijna sk┼éada si─Ö z dwunastu da┼ä. Prezenty przynosi Je┼╝iszka.

Słowenia

Przystrajanie ┼Ťwi─ůtecznej choinki przyw─Ödrowa┼éo w po┼éowie ubieg┼éego wieku z Niemiec. Zwyczaj przygotowywania szopki przyw─Ödrowa┼é do Ljubljany w 1644 r. Stosunkowo nowym zwyczajem jest wysy┼éanie kart z ┼╝yczeniami. Zwyczajem si─Ögaj─ůcym okresu przedchrze┼Ťcija┼äskiego jest przygotowywanie ┼Ťwi─ůtecznych wypiek├│w. ┼Üwi─ůteczne bochenki chleba r├│┼╝ni─ů si─Ö mi─Ödzy sob─ů, w zale┼╝no┼Ťci od regionu, w kt├│rym wyst─Öpuj─ů. Trzy rodzaje s─ů podstawowe: z pszenicy, ┼╝yta i gryki. Ten uroczysty chleb z r├│┼╝nymi dodatkami, wg przekaz├│w, ma magiczn─ů moc, poniewa┼╝ niesie ludziom i zwierz─Ötom zdrowie.

Szwecja

Do bo┼╝onarodzeniowych zwyczaj├│w w tym kraju nale┼╝y dekorowanie domostw ┼Ťwi─ůtecznymi ornamentami: figurkami ┼Ťw. Miko┼éaja, anio┼ékami, gwiazdkami. Okres ┼Ťwi─ůteczny trwa tu od pierwszej niedzieli adwentu a┼╝ do 13 stycznia. Wa┼╝na data w okresie przed┼Ťwi─ůtecznym to 13 grudnia - noc ┼Ťw. ┼üucji, wed┼éug legendy najd┼éu┼╝sz─ů w roku, w kt├│r─ů spo┼╝ywa si─Ö dodatkowy posi┼éek. Na ┼Ťwi─ůtecznym stole nie mo┼╝e zabrakn─ů─ç piernik├│w domowego wypieku. Wigilia nie jest postna, a jej obfito┼Ť─ç to nawi─ůzanie do czas├│w poga┼äskich i sk┼éadania dar├│w poga┼äskim bo┼╝kom, podobnie jak zapalanie ┼Ťwiec. ┼Üwi─ůteczne drzewko dekoruje si─Ö najcz─Ö┼Ťciej kilka dni przed Wigili─ů, prawdziwymi ┼Ťwieczkami oraz zabawkami ze s┼éomy i siana.

Wielka Brytania

W Londynie, na Trafalgar Square, ludzie gromadz─ů si─Ö wok├│┼é wielkiej choinki, kt├│ra od czas├│w II wojny ┼Ťwiatowej jest tradycyjnym darem Norweg├│w. W czasie ┼Ťwi─ůt, wyst─Öpuj─ů tam ch├│ry z r├│┼╝nych stron ┼Ťwiata, ┼Ťpiewaj─ů kol─Ödy Nie obchodzi si─Ö tu Wigilii, a ┼Ťwi─ůteczny posi┼éek spo┼╝ywa si─Ö 25 grudnia, oko┼éo pi─ůtej po po┼éudniu. Wtedy rodzina i przyjaciele siadaj─ů do sto┼éu, na kt├│rym kr├│luje indyk nadziewany kasztanami. Wcze┼Ťniej, o godz. 15.00 ┼Ťwi─ůteczne or─Ödzie wyg┼éasza kr├│lowa. W Boxing day, 26 grudnia, rozpakowuje si─Ö prezenty przyniesione przez Santa Claus (┼Üwi─Öty Miko┼éaj).

Włochy

Przed Wigili─ů obowi─ůzuje ┼Ťcis┼éy post, a ┼Ťwi─Öta rozpoczynaj─ů si─Ö 24 grudnia uroczyst─ů wieczerz─ů. Tego dnia nie jada si─Ö mi─Ösa. Oczywi┼Ťcie najwi─Öcej rado┼Ťci maj─ů dzieci; opr├│cz ┼Üwi─Ötego Miko┼éaja, czyli Babbo Natale, niekt├│re czekaj─ů na czarownic─Ö, Befan─Ö, kt├│ra roznosi prezenty. Wed┼éug legendy Trzej Kr├│lowie zatrzymali si─Ö w chacie Befany, by spyta─ç o drog─Ö do Betlejem. Zach─Öcali j─ů, aby przy┼é─ůczy┼éa si─Ö do nich. Odm├│wi┼éa, bo by┼éa bardzo zaj─Öta. Pasterza, kt├│ry zach─Öca┼é j─ů do z┼éo┼╝enia ho┼édu Dzieci─ůtku te┼╝ nie pos┼éucha┼éa. W nocy zobaczy┼éa na niebie ol┼Ťniewaj─ůce ┼Ťwiat┼éo. W├│wczas po┼╝a┼éowa┼éa, ┼╝e nie ruszy┼éa w drog─Ö z Trzema Kr├│lami. Zebra┼éa wi─Öc zabawki swego dziecka i pobieg┼éa szuka─ç Trzech Kr├│li i pasterza. Niestety, nie znalaz┼éa. Od tego czasu co roku szuka Dzieci─ůtka i Trzech Kr├│li bez skutku... Zostawia wi─Öc te zabawki grzecznym dzieciom, niegrzecznym za┼Ť daje w─Ögielki.

Źródła: ukie.gov.pl/semestr.pl/przewodnik.onet.pl)

Korzystaj─ůce ze strony http://www.spedycje.pl/konfitury/4547/-2-/tradycje_i_zwyczaje_swieta_bozego_narodzenia_w_krajach_ue.html
przygotowała Agata Litwin-Ślemp