Tekst pochodzi ze strony: http://wiescgminna.chmielnik.pl

Wie┼Ť─ç Gmina Chmielnik

 Wie┼Ť─ç Gminna 4/2017

Dba┼éo┼Ť─ç o kultur─Ö s┼éowa jest znakiem ci─ůg┼éo┼Ťci cywilizacji zachodniej, a u podstaw tej ci─ůg┼éo┼Ťci le┼╝y retoryka 


W obronie retoryki…
Zdecydowa┼éem si─Ö na motyw- temat przewodni tego tekstu zawarty w jego tytule nieprzypadkowo- nie tylko dlatego, ze nowa podstawa programowa j─Özyka polskiego dla klas IV-VIII zwraca uwag─Ö na konieczno┼Ť─ç zdobycia podstawowych kompetencji w tym zakresie, ale r├│wnie┼╝ i z tego powodu i┼╝ retoryka odgrywa istotn─ů rol─Ö (wi─Öksz─ů ni┼╝ nam si─Ö wydaje) w ┼╝yciu prywatnym i publicznym. Retoryka to nie tylko sztuka krasom├│wcza - pi─Öknego i oratorskiego przemawiania, ale zw┼éaszcza umiej─Ötno┼Ť─ç zjednywania przekonywania do swoich racji i argument├│w w dyskusji czy tocz─ůcej si─Ö wymianie zda┼ä. Do tego nie zawsze wystarczy wyczucie, a konieczne jest jeszcze znawstwo i umiej─Ötno┼Ťci – jak mawiali staro┼╝ytni- czyli retoryka. Trzeba jednak wyra┼║nie podkre┼Ťli─ç za Arystotelesem, ┼╝e w retoryce „si┼éa le┼╝y w poruszanej sprawie, a nie w nastawieniu tych, do kt├│rych si─Ö zwracamy”.

Retoryka bazuje na przes┼éankach prawdopodobnych, wywodz─ůcych si─Ö z opinii, natomiast erystyka i sofistyka, z kt├│r─ů niekiedy potocznie uto┼╝samiamy retoryk─Ö (dlatego nie spos├│b o nich nie wspomnie─ç ), maj─ů cele mniej szlachetne. Erystyka tylko z pozoru jest podobna do retoryki. Okre┼Ťla si─Ö j─ů jako sztuk─Ö dyskutowania dla odniesienia zwyci─Östwa w dyskusji czy k┼é├│tni ( w kt├│r─ů niekiedy przeradza si─Ö dyskusja), ale niezale┼╝nie od prawdy i fa┼észu, prawdopodobie┼ästwa i pozoru. Erystyka wi─Öc, jak mo┼╝na zauwa┼╝y─ç, jest nieuczciwym sposobem walki s┼éownej, kt├│ra ma prowadzi─ç do pozornego zwyci─Östwa. Sofistyka r├│wnie┼╝ jest nieuczciwa, tylko cel jest nieco inny- wyr├│┼╝nia j─ů pozorna m─ůdro┼Ť─ç, ale dobrze op┼éacana. Zacytowany wcze┼Ťniej Arystoteles nazwie j─ů „sztuk─ů robienia pieni─Ödzy z pozornej m─ůdro┼Ťci”. Za wsp├│┼éczesnych „konkurent├│w” sofistyki i erystyki mo┼╝na uzna─ç reklam─Ö i propagand─Ö, ich wsp├│┼éczesnych „spadkobierc├│w” kt├│re przy pomocy s┼éowa umiej─Ötnie i skutecznie wp┼éywaj─ů na ludzkie postawy w skali masowej. Ich cele nie postawiaj─ů z┼éudze┼ä niezale┼╝nie od zapewnie┼ä, jakie g┼éosz─ů. „Reklama s┼éu┼╝y osi─ůgni─Öciu jak najwy┼╝szych zysk├│w, propaganda za┼Ť zdobyciu w┼éadzy.” Por├│wnuj─ůc retoryk─Ö z erystyk─ů i sofistyk─ů, czy wsp├│┼éczesnymi wersjami tych dw├│ch ostatnich, mo┼╝emy stwierdzi─ç, ┼╝e wszystkie pos┼éuguj─ů si─Ö s┼éowem, ale tylko retoryka traktuje je uczciwie, z nale┼╝nym mu szacunkiem. Reklama i propaganda dla osi─ůgni─Öcia swoich cel├│w pos┼éuguj─ů si─Ö socjotechnik─ů, czyli naukow─ů strategi─ů oddzia┼éywania na odbiorc─Ö, traktowanego w spos├│b nie podmiotowy jak by si─Ö mog┼éo mu wydawa─ç, ale jednoznacznie instrumentalny.

Tak wi─Öc, nawi─ůzuj─ůc do pocz─ůtku niniejszego tekstu, je┼Ťli retoryk─Ö mo┼╝emy tak┼╝e dzisiaj nazwa─ç sztuk─ů, to reklama i propaganda na to nie zas┼éuguj─ů. To najwy┼╝ej technika czy technologia „uwodzenia” odbiorcy. Dlatego, je┼Ťli chc─Ö rzeczowej dyskusji i przekonywania do swoich racji, wybieram retoryk─Ö.

Maj─ůc powy┼╝sze spostrze┼╝enia na uwadze, podejmuj─Ö w tym roku szkolnym pr├│b─Ö przeprowadzenia w naszej szkole innowacji zatytu┼éowanej „Retoryka-my┼Ťl nie umyka”. Nie wchodz─ůc w szczeg├│┼éy, dodam tylko, ┼╝e innowacja skupi si─Ö na wyja┼Ťnieniu istoty retoryki jako pi─Öknego m├│wienia, wyrazistego czytania, a tak┼╝e umiej─Ötnego, sugestywnego uzasadniania swojego zdania i przekonania, argumentowania przyj─Ötej tezy czy wyra┼╝onej opinii.

Oczywi┼Ťcie wymienione wy┼╝ej zadania znajduj─ů swoj─ů konkretyzacj─Ö w odniesieniu do czwartej jak i si├│dmej klasy (w bie┼╝─ůcym roku szkolnym- tj. 2017/2018). Innowacja nie wychodzi poza podstaw─Ö programow─ů, a skupia si─Ö na pog┼é─Öbionym przedstawieniu i wyja┼Ťnieniu uczniom istoty zada┼ä zwi─ůzanych z retoryk─ů oraz na zdobyciu i utrwaleniu praktycznych umiej─Ötno┼Ťci w tym zakresie.

Jedn─ů z zasad retoryki jest pos┼éugiwanie si─Ö przyk┼éadem odwo┼éuj─ůcym si─Ö do wyobra┼║ni i uczu─ç odbiorcy. Je┼Ťli przyjrze─ç si─Ö imprezom i uroczysto┼Ťciom adresowanym do spo┼éeczno┼Ťci szkolnej czy r├│wnocze┼Ťnie do szerszego kr─Ögu odbiorc├│w- mo┼╝na zauwa┼╝y─ç, ┼╝e s─ů w zgodzie z opisan─ů wy┼╝ej zasad─ů. Tegoroczny Dzie┼ä Komisji Edukacji Narodowej znany powszechnie jako Dzie┼ä Nauczyciela( po┼é─ůczony Dniem po┼Ťwi─Öconym polskiemu Papie┼╝owi Janowi Paw┼éowi II i uroczysto┼Ťci─ů pasowania pierwszoklasist├│w) by┼é dobr─ů okazj─ů do zaprezentowania takich tekst├│w i przyk┼éad├│w, kt├│re poruszy┼éy i wzruszy┼éy uczni├│w jak i uczestnik├│w uroczysto┼Ťci.

Wielk─ů skal─Ö retorycznych mo┼╝liwo┼Ťci pokaza┼éa akademia z okazji 99 rocznicy odzyskania niepodleg┼éo┼Ťci przez Polsk─Ö organizowana przez spo┼éeczno┼Ť─ç szkoln─ů przy udziale Stowarzyszenia Promocji Wsi Wola Rafa┼éowska „Nasza Wola”. Pi─Ökna, przejmuj─ůca i wyrazista w swej patriotycznej wymowie cz─Ö┼Ť─ç artystyczna w wykonaniu uczni├│w, wsp├│lne ┼Ťpiewanie pie┼Ťni patriotycznych przez wszystkich uczestnik├│w ogniska patriotyzmu – to wszystko zjednuje wok├│┼é nadrz─Ödnej idei, jak─ů jest godne uczczenie stulecia odzyskania niepodleg┼éo┼Ťci przez Polsk─Ö.

Warto wi─Öc podkre┼Ťli─ç, ┼╝e rozw├│j osobowy ka┼╝dego cz┼éowieka, a zw┼éaszcza m┼éodego, czyli ucznia- w kontek┼Ťcie prawdy, dobra i pi─Ökna- nie dokona si─Ö bez w┼éa┼Ťciwego wsp├│┼éudzia┼éu s┼éowa. Zadanie to jest ci─ůgle aktualne, mimo ┼╝e okre┼Ťli┼é je wystarczaj─ůco dawno Cyceron-wybitny pisarz, m├│wca, a zarazem polityk staro┼╝ytnego Rzymu. Stwierdzi┼é on, ┼╝e” m─ůdro┼Ť─ç bez elokwencji niewielki przynosi po┼╝ytek, elokwencja za┼Ť bez m─ůdro┼Ťci jest rzecz─ů gro┼║n─ů”.

A zaniedba┼ä na tym polu nie brakuje. Wida─ç to po tym, jak dzieci m├│wi─ů i pisz─ů. Ale nie tylko oni i „nie tylko ludzie pro┼Ťci, ale r├│wnie┼╝ ci wykszta┼éceni - politycy i profesorowie, dziennikarze i katecheci”. Retoryka przywracana do ┼éask, ale na sta┼ée, mo┼╝e ten stan zmieni─ç. Potrzeba na to jednak czasu, konsekwencji i wsp├│lnego dzia┼éania wszystkich, kt├│rym j─Özyk, jako narz─Ödzie komunikacji mi─Ödzyludzkiej, jest niezb─Ödny jak powietrze do ┼╝ycia.

Ko┼äcz─ůc swoje przemy┼Ťlenia, a maj─ůc na uwadze, ┼╝e nasi czytelnicy wezm─ů „Wie┼Ť─ç Gminn─ů” do r─Öki w ┼Ťwi─ůtecznym czasie, pozwol─Ö sobie z┼éo┼╝y─ç Im najserdeczniejsze ┼╝yczenia zdrowych, radosnych i rodzinnych ┼Üwi─ůt Bo┼╝ego Narodzenia. Dodam do nich s┼éowa naszego wieszcza narodowego - Adama MICKIEWICZA, kt├│rego 219 urodziny obchodzi─ç b─Ödziemy w Wigili─Ö Bo┼╝ego Narodzenia (za rok „okr─ůg┼ée” 220 urodziny). Oczekiwa┼é od swoich rodak├│w wewn─Ötrznej przemiany, duchowego odrodzenia, co wyrazi┼é w pe┼énych emocji i retorycznego uniesienia s┼éowach: „Wierzysz, ┼╝e B├│g zrodzi┼é si─Ö w betlejemskim ┼╝┼éobie. Lecz biada Ci, je┼Ťli nie zrodzi┼é si─Ö w tobie”.

Przy pisaniu powy┼╝szego tekstu korzysta┼éem z ksi─ů┼╝ki „Podstawy retoryki klasycznej” autorstwa Cz. Jaroszy┼äskiego i P. Jaroszy┼äskiego wydawnictwa Si├│str Loretanek (Warszawa 2002).

A. Pieczonka - SP Wola Rafałowska