Tekst pochodzi ze strony: http://wiescgminna.chmielnik.pl

Wie┼Ť─ç Gmina Chmielnik

 Wie┼Ť─ç Gminna 3/2018

Naucz mnie Polsko… 


Pocz─ůtek nowego roku szkolnego 2018/2019 tak na dobre rozpoczyna przygotowanie do uroczystego jubileuszu stulecia odzyskania przez Polsk─Ö niepodleg┼éo┼Ťci. To b─Ödzie wyj─ůtkowe ┼Ťwi─Öto wszystkich Polak├│w ┼╝yj─ůcych w kraju, jak i zagranic─ů. Mnie szczeg├│lnie interesuje, a mam nadziej─Ö, ┼╝e zainteresuje to tak┼╝e naszych czytelnik├│w, jak w ostatnich stu latach pokazywano szko┼é─Ö - a w niej ucznia i nauczyciela. Chcia┼ébym przyjrze─ç si─Ö temu zagadnieniu poprzez analiz─Ö ┼Ťwiata przedstawionego w wybranych lekturach szkolnych.

Przywo┼éam kilka tytu┼é├│w lektur obowi─ůzkowych, w kt├│rych szko┼éa jest istotnym tematem czy motywem: S─ů to „Syzyfowe prace” Stefana ┼╗eromskiego, „Kamienie na szaniec” Aleksandra Kami┼äskiego oraz „Akademia Pana Kleksa” Jana Brzechwy.

Teraz bli┼╝ej si─Ö przyjrz─Ö bohaterom „Syzyfowych prac” - uczniom i nauczycielom- nie tylko z racji og├│lnopolskiego czytania ┼╗eromskiego (czytane jest „Przedwio┼Ťnie”), ale z innych powod├│w. Jednym z nich jest zbli┼╝aj─ůcy si─Ö Dzie┼ä Nauczyciela (a tak dok┼éadnie to 245 rocznica ustanowienia i powo┼éania do ┼╝ycia w rok po pierwszym rozbiorze Polski - Komisji Edukacji Narodowej). Drugim powodem jest pokazanie r├│┼╝nych postaw nauczycieli w czasach nie tylko zruszczenia, ale i odpolszczenia, w czasach zabor├│w. Jest to niezb─Ödne, by u┼Ťwiadomi─ç sobie, z jakiego „punktu wyj┼Ťcia” startowa┼éa odradzaj─ůca si─Ö po czasach zabor├│w polska szko┼éa. Postacie polskich nauczycieli, kt├│rych na swej drodze spotka┼é jeden z g┼é├│wnych bohater├│w powie┼Ťci (Marcin Borowicz), s─ů mocno zindywidualizowane i charakterologicznie zr├│┼╝nicowane. ┼ü─ůczy je jedna cecha - strach przed rosyjskimi prze┼éo┼╝onymi i obawa przed utrat─ů pracy. A s─ů to lata po upadku Powstania Styczniowego, czasy represji popowstaniowych i wzmo┼╝onej rusyfikacji. Pierwsz─ů plac├│wk─ů „o┼Ťwiatow─ů”, do kt├│rej trafia jeden z g┼é├│wnych bohater├│w, jest szko┼éa pocz─ůtkowa w Owczarach i tam do┼Ťwiadcza on na sobie „metod pedagogicznych” swojego pierwszego nauczyciela - pana Ferdynanda Wiechowskiego. Kilka lat p├│┼║niej, w gimnazjum klerykowskim, gdzie w wi─Ökszo┼Ťci uczyli Rosjanie lub zruszczeni nauczyciele innych narodowo┼Ťci, nauczycielem j─Özyka polskiego by┼é profesor Sztetter. Por├│wnuj─ůc obydwu polskich nauczycieli Borowicza mo┼╝na stwierdzi─ç, ze o ile ten pierwszy z rusyfikacji- mimo ┼╝e by┼é Polakiem- znalaz┼é spos├│b na ┼╝ycie, o tyle Sztetter, chocia┼╝ „tak wiekui┼Ťcie wyl─Ök┼éy o swoja posad─Ö, ┼╝e w┼éa┼Ťciwie niczego nie uczy┼é”, w g┼é─Öbi ducha by┼é patriot─ů. ┼Üwiadczy o tym jego reakcja po recytacji wiersza Adama Mickiewicza „Reduta Ordona” przez Bernarda Ziegera, nowego ucznia klerykowskiego gimnazjum, wyrzuconego z warszawskiej szko┼éy za „nieprawomy┼Ťlno┼Ť─ç”, czyli za swoj─ů patriotyczn─ů postaw─Ö. „Sztetter siedzia┼é na swym miejscu wyprostowany. Powieki jego by┼éy jak zwykle przymkni─Öte, tylko teraz niekiedy wymyka┼éa si─Ö spod nich ┼éza i p┼éyn─Ö┼éa po bladej twarzy”.

Innego nauczyciela – oryginalnego i niecodziennego - spotka┼é drugi z m┼éodych bohater├│w - J─Ödrzej Radek, urodzony we wsi Paj─Öczyn Dolny, w czworakach dworskich, w rodzinie fornala. To dzi─Öki Antoniemu Paluszkiewiczowi zwanemu „Kawk─ů”, nauczycielowi „dwu m┼éodych panicz├│w”, rozpocz─ů┼é niespodziewanie pod jego kierunkiem elementarn─ů edukacj─Ö, a dalej dzi─Öki jego finansowemu wsparciu kontynuowa┼é j─ů w Progimnazjum Pyrzog┼éowskim. Kilka lat p├│┼║niej, gdy m├│g┼é ju┼╝ liczy─ç tylko na siebie, nie zaniedba┼é nauki - tak┼╝e w gimnazjum. Dzi─Öki w┼éasnemu samozaparciu, uporowi, pracowito┼Ťci i zaradno┼Ťci pomy┼Ťlnie zako┼äczy┼é edukacj─Ö egzaminem dojrza┼éo┼Ťci w tym samym gimnazjum klerykowskim, do kt├│rego ucz─Öszcza┼é Borowicz. Ten nauczyciel, kt├│ry odmieni┼é ┼╝ycie biednego wiejskiego ch┼éopca – J─Ödrzeja Radka - to wspomniany wcze┼Ťniej Antoni „Kawka” Paluszkiewicz, m┼éody wolnomy┼Ťliciel, entuzjasta nowych idei i koncepcji filozoficznych, pozytywizmu- pracy organicznej i pracy u podstaw. To on potrafi┼é odkry─ç przed J─Ödrkiem - ch┼éopcem z czworak├│w - zupe┼énie inny ┼Ťwiat i przekona─ç, ┼╝e wiedza jest prawdziwym kapita┼éem w ┼╝yciu.

Czasy zabor├│w wywar┼éy negatywny wp┼éyw na rozw├│j o┼Ťwiaty polskiej, na kszta┼étowanie wiedzy, charakter├│w i osobowo┼Ťci m┼éodych ludzi w sytuacji, gdy polskiej szko┼éy zabrak┼éo. Uwaga ta dotyczy g┼é├│wnie zaboru rosyjskiego i pruskiego. W takich warunkach trudno by┼éo m├│wi─ç o kszta┼étowaniu patriotyzmu, czy kultywowaniu polsko┼Ťci przez „zaborcz─ů” szko┼é─Ö Potwierdzaj─ů to chocia┼╝by postacie nauczycieli z „Syzyfowych prac”. Ostoj─ů dla polsko┼Ťci mog┼éy w tych warunkach sta─ç si─Ö Rodzina i Ko┼Ťci├│┼é, bo ich mo┼╝liwo┼Ťci oddzia┼éywania by┼éy niepor├│wnanie wi─Öksze ni┼╝ ├│wczesnej szko┼éy. Prawdziw─ů nadziej─Ö na zmian─Ö dawa┼éo, wchodz─ůce w doros┼ée ┼╝ycie, m┼éode pokolenie. Borowicz, Radek czy Zieger do takiego pokolenia w tamtym czasie, gdy zdaj─ů egzamin dojrza┼éo┼Ťci, ju┼╝ nale┼╝─ů. Oni nie dali si─Ö zrusyfikowa─ç, ale zawdzi─Öczaj─ů to nie gimnazjum, kt├│re chcia┼éo ich „odpolszczy─ç”, ale sobie – w┼éasnej pracy samokszta┼éceniowej, poznawaniu polskiej literatury, nowych idei i oczywi┼Ťcie zrozumieniu tego, na czym polega┼éa rusyfikacja, w czym niew─ůtpliwie pomog┼éa przemawiaj─ůca do nich, wstrz─ůsaj─ůca recytacja „Reduty Ordona”.

Odzyskana przez Polsk─Ö niepodleg┼éo┼Ť─ç w 1918 roku stawia┼éa na porz─ůdku dziennym patriotyczne wychowanie m┼éodego pokolenia. I takie ono by┼éo. „Kolumbowie rocznik dwudziesty” to nie tylko tytu┼é powie┼Ťci Romana Bratnego, a okre┼Ťlenie tego pokolenia, kt├│rego lata urodzin przypad┼éy na rok 1920. Pokolenie „Kolumb├│w” potwierdzi┼éo w czasie wojny prawdziwe umi┼éowanie ojczyzny i s┼éu┼╝by dla niej, wraz z ofiar─ů ┼Ťmierci. Najlepiej i najpe┼éniej pokazuje takich bohater├│w powie┼Ť─ç Aleksandra Kami┼äskiego „Kamienie na szaniec”. Alek, Rudy i Zo┼Ťka, to m┼éodzi ludzie, kt├│rzy w czasach II wojny ┼Ťwiatowej potrafili ┼╝y─ç pe┼éni─ů ┼╝ycia, ”kt├│rzy w ┼╝ycie wcieli─ç potrafili dwa wspania┼ée idea┼éy: braterstwo i s┼éu┼╝b─Ö”. Niema┼éy wp┼éyw na takie postawy mia┼éo patriotyczne wychowanie w szkole.

Ostatni z wymienionych tekst├│w, do kt├│rego chc─Ö si─Ö odwo┼éa─ç, przedstawia ba┼Ťniow─ů wizj─Ö szko┼éy, chocia┼╝ niekt├│re z propozycji dotycz─ůcych jej funkcjonowania i zorganizowania maj─ů realistyczny wymiar, a swoj─ů oryginalno┼Ťci─ů na pewno mog─ů spodoba─ç si─Ö uczniom. „Akademia Pana Kleksa” to szko┼éa, kt├│ra otwiera dzieci─Öc─ů wyobra┼║ni─Ö, a taka zawsze podoba si─Ö dzieciom.

Podsumowuj─ůc swoje przemy┼Ťlenia mog─Ö stwierdzi─ç, ┼╝e spo┼éeczno┼Ť─ç szkolna oczekuje na tak─ů powie┼Ť─ç, kt├│ra poka┼╝e w atrakcyjny spos├│b, prawdziwe ┼╝ycie zwyk┼éej, wsp├│┼éczesnej polskiej szko┼éy, w kt├│rej nauczyciel i ucze┼ä potrafi─ů „gra─ç w jednej dru┼╝ynie, i mimo dziel─ůcych ich czasem spor├│w - wiedz─ů, ┼╝e najwa┼╝niejsze, co ┼é─ůczy, to POLSKA.

Andrzej PIECZONKA
SP Wola Rafałowska